حسین

تشیع در تاریخ، این چنین زاد و زیست. متفكران و دانشمندانش، مظهر اجتهاد و تعمق و تحقیق و منطق و فرو رفتن در اندرون معانی و شناختن متحول و متكامل مفاهیم اعتقادی و حقایق اسلامی و نگهبانی روح و حقیقت و جهت راستین اسلام نخستین در معركه گیج‌كننده و گمراه‌سازنده‌ای كه به نام فلسفه و تصوف و علم و ادب و زهدنمایی و یونانی‌زدگی و شرق‌گرایی در افكار برانگیخته بودند.

و توده مردمش، مظهر وفاداری به حقیقت و اخلاص و عشق و شور و فداكاری و جانبازی در راه علی و ادامه‌ دهندگان راه علی، در دوره‌هایی كه زور و شكنجه و قتل‌عام بر زندگی توده حكومت می‌راند و لبی را كه به نام او باز می‌شد، می‌دوختند و خونی را كه با مهر او گرم می‌شد، می‌ریختند و از خاندان پیغمبر سخن گفتن، پاداشش در خلافت پیغمبر، پوست كندن و سوزاندن بود.

و اما، امروز نیز توده مردم ما همچنان عشق می‌ورزند، همچنان دوست می‌دارند، همچنان به این خانه وفادارند، و هنوز پس از گذشت قرن‌ها و دگرگونی‌ها و زاد و مرگ ایمان‌ها و عشق‌ها و اندیشه‌های بسیار، از در این خانه، به قصری، معبدی، و قبله‌ای دیگر، نرفته‌اند، می‌بینیم كه همچنان سر بر دیوار خانه فاطمه نهاده‌اند و به درد، می‌نالند. این اشك‌ها، هر كدام كلمه ای است كه توده‌های صمیمی و وفادار ما با آن، عشق دیرینه خویش را به ساكنان این خانه بیان می‌كنند. این زبان توده است و چه زبانی صادقتر و زلالتر و بی‌ریاتر از زبانی كه كلماتش، نه لفظ است و نه خط، اشك است و هر عبارتش ناله‌ای، ضجه دردی، فریاد عاشقانه شوقی!

مگر چشم از زبان صادقانه‌تر سخن نمی‌گوید؟ مگر نه اشك، زیباترین شعر و بی‌تابترین عشق و گدازانترین ایمان و داغترین اشتیاق و تبدارترین احساس و خالصترین گفتن و لطیفترین دوست داشتن است كه همه، در كوره یك دل، به هم آمیخته و ذوب شده‌اند و قطره‌ای گرم شده‌اند، نامش اشك؟!

می‌بینیم كه توده ما هنوز حرف می‌زند و حرف خودش را خوب می‌زند. تعجب نكنید كه چگونه من دارم از گریستن دفاع می‌كنم، كه شنیده‌اید ـ و بارها ـ كه از برنامه گریه و روضه انتقاد كرده‌ام.

آری، این دو سخن با هم متضاد نیستند. برنامه گریه كردن، به عنوان یك كار و یك وظیفه و یك وسیله برای رسیدن به هدفی و به عنوان یك اصل و یك حكم، چیز دیگری است و گریستن، یعنی تجلی طبیعی یك احساس، حالتی جبری و فطری از یك عشق، یك رنج، یك شوق با اندوه، چیز دیگری...

اما آنکه برای گریه کردن برنامه ای طرح می کند و آن را هدف می داند و به صورت یک رسم، یک سنت، یک وظیفه ی مذهبی و یا یک کار اصلی و یا وسیله ای برای جلب نفعی، دفع ضروری، جبران نقصی، تقصیری، رسیدن به هدفی، نتیجه ای و پاداشی آن را صورت می دهد، آدم خاطر جمع و بی دردی و حقه ای است.

كسی كه عاشق است و از معشوقش دور افتاده و یا عزادار است و مرگ عزیزی قلبش را می‌سوزاند، می‌گرید، غمگین است، هرگاه دلش یاد او می‌كند و زبانش سخن از او می‌گوید و روحش آتش می‌گیرد و چهره‌اش برمی‌افروزد، چشمش نیز با او همدردی می‌كند؛ یعنی اشك می‌ریزد، اشك می‌جوشد و این حالات همه نشانه‌های لطیف و صریح ایمان عمیق و عشق راستین اویند... .

اما کسی که صبح تا ظهر، توی بازار، دو دو می زند و توی اداره چخ چخ می کند و دنبال ریا و ربا و کلاه و کلک و یا تملق به آقای رئیس و تکبر به مرئوس و تفرعن به مراجع... و ظهر می رود به خانه و خوب و خوش و راحت، می خورد و می نوشد و می خوابد و می خندد، عصر دنبال تفریحات سالمش و هزار کلک و کلاه نا سالمش، و آنگاه اگر او را دیدیم که، به مناسبت تقویمش و از روی قرارش می رود به محفلی، با عده ای و طبق قرار قبلی می نشیند و غصه می خورد و هی با تلقین و تلاش، خودش را فشار می دهد و ناله می کند و در صورت امکان اشک می ریزاند، و بعد از انجام برنامه ی گریه کردن و مراسم غصه خوردن و سایر مسائل مربوطه، چای و قهوه ای و قلیانی، بعد هم با روح سبک و وجدان موفق و احساس اینکه کار مهمی کرده است و قدمی برداشته در راه عقیده و ایمان یا عشق و هجران و عزا و مصیبتش، بر می خیزد و می رود دنبال کارش و ادامه ی زندگی روزمره ی رایجش، تا باز برنامه ی گریه ی دیگری و برگزاری مراسم غصه خوردن موسمی دیگری، طبق قرار تعیین شده و برنامه ی نتظیم شده... شما به چنین عاشقی هجران کشیده و مصیبت زده ی غمگینی چگونه می نگرید؟

من هم مثل شما به او می‌نگرم!
گریه‌ای كه تعهد و آگاهی و شناخت محبوب یا فهمیدن و حس كردن ایمان را به همراه نداشته باشد، كاری است كه فقط به درد شستشوی چشم از گرد و غبار خیابان می‌آید.

فراموش نكنیم كه:

نخستین كسی كه بر سرگذشت حسین بزرگ گریست، عمر سعد بود و نخستین كسی كه بر این‌گونه گریه بر حسین ملامت كرد، شخص زینب بزرگ! و بد نیست بدانید كه نخستین مجلس عزاداری، در دربار یزید!... 

حسین بیشتر از آب تشنه ی لبیک بود. افسوس که به جای افکارش، زخم های تنش را نشانمان دادند و بزرگترین دردش را بی آبی نامیدند.

هیچ مذهبی، تاریخی و ملتی چنین خانواده‌ای ندارد؛ «خانواده‌ای كه در آن پدر، علی است و مادر، فاطمه و پسر، حسین و دختر، زینب»؛ همگی در زیر یك سقف و در یك عصر و یك خانواده. و در عین حال، به هیچ خانواده‌ای، از جانب ملتی این همه عشق و اخلاص و ایمان و شعر و خون نثار نشده است.

ملت ما، بر گرد در و بام خانه فاطمه، یك فرهنگ پدید آورده است؛ از این خانه یك تاریخ پر از هیجان و حركت و شهامت و فضیلت، بر بستر زمان جاری شده است؛ نهر زلال و حیات‌بخشی كه بر همه نسل‌های ملت ما گذشته است و هم‌اكنون نیز در عمق روح و وجدان توده ما جریان دارد.

این تنها ملتی است كه در زندگی نوع بشر روی خاك، در غم خاندان محبوب خویش و در عزای قهرمان آزادی و ایمان خویش، در طول تاریخ درازش، همواره غمگین و عزادار مانده است و پایمال كردن فضیلت و محكومیت حقیقت و فاجعه حكومت جنایت و زور را، به رغم گذشت زمان و غلبه همیشگی این نظام بر تاریخش و سرنوشتش، فراموش نكرده است.

اما این عشق‌ها همه عقیم مانده‌اند؛ این اشك‌ها همچون بارانی كه بر شوره‌زار ببارد، سبزه‌ای در این كویر نمی‌رویاند و این همه فداكاری‌ها، سرمایه‌ها، آمادگی‌ها و تجمع‌ها و نیروهای انسانی و وقت‌ها و فرصت‌های عزیز نیروبخش هدر می‌رود.

مقصر كیست؟ دانشمند! كه پا به پای توده، مسئولیت خویش را انجام نمی‌دهد؛ او باید به توده، آگاهی و شناخت و جهت می‌داد و نداد...

 دکتر علی شریعتی

آنوقت آن روحانی که در خانه ی خود نشسته است و از جامعه دور، فتوا می دهد: «هر که در مرثیه ی حسین شعری بگوید و بگریاند، حق تعالی او را بیامرزد و بهشت بر او واجب می شود. »

«ای کسانیکه ایمان آوردید، همانا بسیاری از علمای دینی و رؤسای روحانی و راهبان و عابدان گوشه گیر- شخصیتهای مقدس و بیزار از دنیا و اهل آخرت خالص! که به کار کسی کاری ندارند- اموال مردم را بنا حق می خورند و مردم را از راه خدا باز می دارند. کسانیکه زر و سیم  را اندوخته و انباشته و گنج می سازند و در راه خدا انفاق نمی کنند، آنان را به عذابی دردناک مژده بده!» - قرآن